صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )

128

مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )

وى بهر دو وجه قرائت نموده و آنحضرت اعتراض ننموده و عملا آن را تأييد نموده است . كيفيت قرائت آيات فقط با تواتر اثبات ميشد و تنها تواتر مىتوانست دليل اين باشد كه رسم الخط آيه به وجه خاصى خوانده شود . به خبر واحد و نادر هرگز اعتنا نمىشد و طبق آن ، قرائت نميگرديد 71 . مثلا از طريق خبر واحد و قرائت شاذ وارد شده كه : إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ ( به ضم اللّه و فتح العلماء ) ولى كسى به اين قرائت اعتنا نكرده است . بنابر اين رسم الخط هر لفظ قرآنى كه در قرائت آن بيش از يك وجه ، بطور متواتر وارد نشده بود ، در همهء مصاحف طبق همان يك وجه متواتر نوشته شد در حالى كه در بارهء الفاظى كه بيش از يك قرائت متواتر داشتند ولى نمىشد رسم الخط آنها را طورى نوشت كه همهء اين قرائتها را بتوان از آن خواند ، طور ديگرى عمل شد . در اين موارد در بعضى از مصاحف ، رسم الخط متناسب با يك قرائت نوشته شد و در مصحف ديگر رسم الخط متناسب قرائت ديگر . مثلا در آيهء وَصَّى بِها إِبْراهِيمُ بَنِيهِ وَ يَعْقُوبُ قرائت متواتر ديگرى نيز وارد شده و به جاى « وصى » ، « اوصى » خوانده شده است . اين لفظ در بعضى از مصاحف عثمانى به شكل اول و در بعضى آنها به شكل دوم نوشته شده است . البته تعداد اين موارد كم است و در بيشتر كتابهائى كه در پيرامون اوصاف و تاريخ مصاحف نوشته شده اين موارد معدود بطور مشخص بيان شده است 72 . عثمان علاوه بر فرستادن مصحف به هر سرزمين ، در اغلب موارد با هر مصحف يك حافظ را نيز كه قرآن را طبق قرائت آن مصحف در حفظ داشت به آن سرزمين فرستاد و غرضش اين بود كه مردم تنها به نسخه‌هاى خطى اكتفا نكنند و ياد گرفتن سينه به سينه قرآن متروك نشود و حفظ قرآن رايج و شايع بماند . زيد بن ثابت معلم قرائت مصحف مدنى بود و عبد اللّه بن السائب و مغيرة -